Người nữ điệp báo đầu tiên của Hà Nội - bà Trần Thị Bích Lộc (tức Song Toàn) đã ngoài 80 tuổi, nhưng thời gian không thể xoá nhoà những nét đẹp dịu dàng, đằm  thắm  kiêu sa trên khuôn mặt phúc hậu của bà. Nhắc lại những kỷ niệm hoạt động trong lòng địch từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp, bà vẫn còn bồi hồi xúc động.

Nữ điệp báo Song Toàn thời trẻ

...Năm 1944, Hà Nội sục sôi trong không khí cách mạng những ngày tiền khởi nghĩa. Cũng như nhiều người con của thủ đô, mới 19 tuổi cô thanh nữ Trần Thị Bích Lộc đã hăng hái tham gia Hội Phụ nữ cứu quốc thành Hoàng Diệu với  bí danh Hoàng Diệu Tiếp. Cô vận động chị em phụ nữ tham gia hội, rải truyền đơn, bán hoa, bán tín phiếu... góp tiền mua súng ủng hộ Việt Minh. Ngày 9-3-1945 Nhật đảo chính Pháp, kẻ địch truy lùng những người hoạt động cách mạng ráo riết, các hội viên phải rút vào bí mật và Hoàng Diệu Tiếp đã thoát ly gia đình đến Hà Đông. Hàng ngày, cô tiếp tục đi về như con thoi gây dựng cơ sở cách mạng ở những làng ven Hà Nội. Với vẻ đẹp kiêu sa và cách ăn mặc tân thời như tiểu thư con nhà khuê các, cô khiến kẻ địch không thể ngờ mình là một đầu mối quan trọng của Việt Minh. Bằng trí thông minh và sự nhanh nhẹn khéo léo, trên những chuyến tàu điện Hà Nội - Hà Đông, cô đã nhiều lần đánh lừa bọn mật thám để thoát khỏi sự theo dõi của chúng khi mang những tài liệu quan trọng tới các điểm hoạt động bí mật trong thành phố.

Cách mạng tháng Tám thành công, nhưng nước cộng hoà non trẻ phải đứng trước nạn thù trong giặc ngoài. Giặc Pháp lăm le quay trở lại, 20 vạn quân Tưởng lấy cớ giải giáp vũ khí quân Nhật ồ ạt kéo vào, bọn phản động Việt Cách, Việt Quốc trỗi dậy chống phá cách mạng. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, muốn bảo vệ chính quyền công tác điệp báo là nhiệm vụ vô cùng cần thiết. Bí thư xứ ủy Bắc Kỳ lúc ấy là đồng chí Trần Quốc Hoàn, đã chỉ thị cho chị Lê Thu Trà thành ủy viên phụ trách Hội Phụ nữ cứu quốc Hà Nội,  tìm một người có thể đảm đương được công việc đặc biệt này. Và chị Trà đã lựa chọn cô gái trẻ đẹp mưu trí, dũng cảm Hoàng Diệu Tiếp.

Bà Song Toàn cùng con cháu

Thời gian này, bọn Việt gian Nguyễn Hải Thần núp dưới bóng Tưởng đang muốn gây dựng thanh thế, đối tượng chúng chú ý là những người gốc Hoa. Vì vậy, việc đầu tiên mà Hoàng Diệu Tiếp làm là xoá bỏ lý lịch cũ. Chị đổi tên thành Lê Song Toàn và liên hệ với Lan Chinh - một hội viên Phụ nữ cứu quốc mà chị đã giác ngộ, nhờ cô giúp đỡ. Hồi đó, Lan Chinh cũng là một thiếu nữ đẹp, đàn giỏi hát hay khá nổi tiếng ở đất Hà Thành. Chỉ trong một thời gian ngắn, hai nữ điệp báo đã khai thác được rất nhiều thông tin quan trọng, những hồ sơ về bọn chỉ điểm, các cơ sở hoạt động ngầm của chúng... Nhờ vậy mà cách mạng đã triệt phá được nhiều ổ phản động và một số tên Việt gian nguy hiểm. Chị Song Toàn còn mạnh dạn vạch kế hoạch bắt cóc tên Nha - ủy viên Trung ương Đảng Việt Cách - bí thư riêng cho Nguyễn Hải Thần và được Xứ ủy Bắc Kỳ phê chuẩn, giao cho hai chị cùng các trinh sát thực hiện.

Hôm ấy, như thường lệ tên Nha đến 16 Đường Thành cùng đội bảo vệ của quân Tưởng đi kèm. Song Toàn đã khéo léo chia cắt chúng và kéo tên Nha vào phòng riêng, bố trí  cho hắn quay lưng về phía các trinh sát (đã nấp sẵn) để ta dễ bề hoạt động. Không may, khi bị trinh sát ấp khăn tẩm thuốc mê vào mũi, tên Nha vẫn kịp chống cự lại. Thấy động, bọn bảo vệ bên ngoài xông vào. Trước tình thế nguy hiểm, Song Toàn đã nhanh trí hô to: “Cứu chúng tôi với, người ta ghen đang đánh nhau đập phá hết đồ của gia đình rồi!”. Chị giải thích với bọn địch đây chỉ là một vụ xô xát tình cảm và nhanh chóng giải thoát cho đồng đội. Trước đó, lợi dụng lúc tên Nha nửa tỉnh nửa mê, chị đã kịp lấy được cuốn sổ trong túi hắn. Tuy vụ bắt cóc không thành, nhưng nhờ có cuốn sổ này mà ta phá vỡ được nhiều kế hoạch quan trọng của bọn Việt Cách.

Một lần, nữ điệp báo Song Toàn lại được giao nhiệm vụ tìm hiểu hoạt động của Giáo Viễn - một ủy viên Trung ương quan trọng của Việt Nam quốc dân đảng, người thường liên hệ với Nguyễn Hải Thần, để bắt cóc hắn. Đây là một tên cáo già, đi đâu hắn cũng cải trang rất khó phân biệt, các trinh sát đã bắt hụt hắn nhiều lần. Qua thời gian theo sát hắn, Song Toàn phát hiện hắn bị xoang mũi nặng, rất hay rút khăn mùi xoa lau mũi. Nhờ thông tin này nên mặc dù hắn cải trang rất khác lạ, nhưng vẫn bị các trinh sát của ta bắt gọn tại hiệu ăn Bắc Kinh (phố Huế).

Cuối năm 1945, chị và Lan Chinh đã vinh dự được kết nạp vào Đảng. Từ tình đồng chí, trong hiểm nguy gian nan đều có nhau tình yêu giữa chị và anh Trần Quốc Hoàn cũng nảy nở và ngày một sâu đậm hơn. Tình yêu của họ đơm hoa kết trái, bằng một lễ cưới đơn giản mà sâu sắc. Năm 1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ cặp vợ chồng ấy cùng ở lại thủ đô. Anh là đặc phái viên Trung ương chỉ đạo kháng chiến tại Hà Nội, chị gia nhập đội quân cảm tử “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” và là Bí thư chi bộ phụ trách chính trị đại đội tự vệ khu Long Biên. Trong khói lửa, khi anh đứng trên đài chỉ huy ở pháo đài Láng, chị len lỏi trong các chiến hào để hướng hoả lực của ta nhằm trúng mục tiêu. Đêm 19-12-1946 họ chia tay, anh lên chiến khu Việt Bắc, chị ở lại làm Bí thư chi bộ khu Đông kinh Nghĩa thục và Trưởng ban tình báo Trung đoàn thủ đô. Do có nhiều thành tích hoạt động cách mạng, chị đã được Nhà nước tặng thưởng nhiều huân, huy chương các loại và còn được Bác Hồ gọi tới biểu dương, khen ngợi. Chị coi là phần thưởng quý giá nhất của cuộc đời mình. Năm 1952, chị rời khỏi công tác điệp báo nhưng vẫn ở lại ngành an ninh. Năm 1975, chị được đề bạt làm Cục phó Cục Trinh sát kỹ thuật Bộ Nội vụ (Bộ Công an) và đảm nhận chức vụ ấy cho tới lúc nghỉ hưu với hàm đại tá công an.