(ĐSTB) Khoét sâu, bào mòn, hoà tan, đánh bóng... từng hạt này tiếp theo từng hạt khác. Nước, gió, muối, sương và nắng nóng liên đục đẽo trái đất qua hàng triệu triệu năm. Nếu thời gian có lạnh lùng bào mòn trời đất một cách không thương tiếc thì nó cũng biết tạo ra những kiệt tác nghệ thuật. Bằng chứng là nhiều tác phẩm độc đáo được ghi nhận trên khắp thế giới.

Cây cột đá trơ trọi giữa sa mạc Sahara là dấu vết của một vùng cao nguyên có nhiều sông suối, rồi sau đó tất cả đều bị chôn vùi trong cát. Rất nhiều nơi có những phế tích như thế. Cây cột nấm kỳ lạ này nằm ở phía tây Tagrera, vùng Tassili Hoggar thuộc miền nam Algérie. Trong sa mạc, gió là kẻ hủy hoại chính. Nó tấn công đá bằng những hạt cát, tác hại nhất ở phía gần sát mặt đất. Cho đến khi nào trụ đá “chống trời” này sẽ bị gió đánh “sụm” xuống đất?

Lớp da xám xịt đó là một dòng nham thạch hoà trộn với tro núi lửa, xuất phát từ giữa Đại Tây Dương, đổ xuống sườn núi lửa Surtsey vào năm 1963. Từ đó, nước mưa bào mòn rất dữ dội, bởi không có cây cối mọc lên che chở. Đảo Islande là phòng thí nghiệm cho các nhà sinh học nghiên cứu hiện tượng xâm lăng đất nguyên thuỷ của thảo mộc.

Vùng đất cách mặt biển 120m này ở Ethiopie có trũng Danakil. Bị núi lửa ngầm trong lòng đất đun nóng, nước chui qua vỉ muối có độ dày 1.000m, chảy lan ra mặt đất quặng muối có màu sắc. Dưới sức nóng, lớp tinh thể này tan chảy và bị oxyde hoá bởi không khí nên biến thành màu rỉ sét. Và gió đã đánh bóng lớp vỏ màu caramel này.

Cột sóng đá cao 15m này là mép của một vòm đá granite nằm ở các cánh đồng phía tây Australie. Tiến trình bào mòn khởi đầu khi quả núi còn nằm trong lòng đất. Nước chui vào các khe nứt, khi đó đất chung quanh mềm hơn. Mang theo khoáng chất, nước chảy dọc theo vách, tấn công đá granite, biến nó thành một cột sóng bằng đá kỳ lạ giữa cánh đồng.

Đây là một ma trận “lưỡi búa” khổng lồ chĩa thẳng lên trời của Công viên quốc gia Gunung Mulu nằm trên đảo Bornéo của Malaysie. Cảnh quan kỳ lạ này thuộc dạng đá vôi, vì rất dễ bị bào mòn bởi nước suối có chứa axít hữu cơ, như cây cỏ mục, xác thú rừng...

Vách đá trên đảo Maria hình thành từ trầm tích biển. Nước biển có chứa oxyde sắt chui qua những tảng đá cát kết để lại dấu vết nhiều màu sắc. Rồi sương muối và sóng biển lại tấn công những painted cliffs - vách núi sơn màu này mỗi khi thủy triều lên ở Tasmanie.

Khi thành hình, nhiều mũi đất dọc theo bờ biển Californie chỉ là đất sét và bùn hoá rắn do thời tiết thay đổi. Khi thối rữa, vỏ sò và xương động vật biển biến thành silice. Chúng kết nối và gia cố cho các trầm tích gọi là đá ong. Lớp này không bị xói mòn, trong lúc phía trên bị sương muối đục khoét thành những lỗ tò vò...